Bildiri Benzerlik Oranı ve İntihal Kontrolü Rehberi

Bildiri benzerlik oranı, bir benzerlik tarama yazılımının bildiri metninizi yayınlar, internet kaynakları ve önceki gönderimlerle karşılaştırarak bulduğu örtüşen metnin, tüm metne oranıdır. Bu oran tek başına intihal anlamına gelmez; doğru atıf yapılmış alıntılar, standart ifadeler ve kaynakça da eşleşme olarak görünebilir. Hangi oranın kabul edileceği ve raporun nasıl yorumlanacağı ise kongrenin kurallarına göre değişir.

Bu rehberde benzerlik raporunun nasıl okunacağını, oranın neden yüksek çıkabileceğini ve metni etik yollarla nasıl özgünleştireceğinizi adım adım anlatıyoruz. Ayrıca kaçınmanız gereken yöntemleri, yapay zekâ ile ilgili güncel kaygıları ve göndermeden önce kullanabileceğiniz kısa bir kontrol listesini de bulacaksınız.

Bildiri benzerlik oranı neden önemlidir?

Pek çok kongre ve bildiri kitabı yayımlayan kurum, gönderilen metinleri benzerlik taramasından geçirebilir. Bazı kongreler başvuru sırasında yazardan bir benzerlik raporu da isteyebilir. Bu yüzden oranı ve raporun içeriğini önceden bilmek, değerlendirme sırasında sürprizle karşılaşmamanızı sağlar.

Öte yandan benzerlik kontrolü yalnızca bir biçim şartı değildir. Asıl amaç, başkasına ait fikir ve ifadelerin kaynağı belirtilmeden kullanılmasını önlemektir. Kaynağı gösterilmeden aktarılan bir paragraf, niyetiniz bu olmasa bile akademik etik açısından sorun yaratabilir.

Ayrıca sağlıklı bir rapor, çalışmanızın kendi katkısını da görünür kılar. Hakem, metnin büyük kısmının sizin cümlelerinizden oluştuğunu ve kaynakların yerinde kullanıldığını gördüğünde değerlendirmeye daha güvenle odaklanır.

Benzerlik raporu nasıl okunur?

Benzerlik raporunu yalnızca en üstteki genel orana bakarak değerlendirmek yanıltıcı olabilir. Turnitin ve iThenticate gibi yaygın araçların raporlarında genellikle eşleşen kaynakların bir listesi ve metinde işaretlenmiş eşleşen bölümler yer alır. Raporu doğru okumak için şu sırayı izlemenizi öneririz:

1. Genel orana bakın: Bu rakam bir başlangıç noktasıdır, tek başına bir hüküm değildir.
2. Kaynak listesini inceleyin: Eşleşmenin tek bir kaynakta mı toplandığını, yoksa çok sayıda küçük kaynağa mı dağıldığını görün.
3. İşaretli bölümleri okuyun: Eşleşen kısmın doğrudan alıntı mı, kaynakça mı, yoksa kaynak gösterilmemiş bir paragraf mı olduğunu belirleyin.
4. Rapor ayarlarını öğrenin: Raporu oluşturan kişi veya kurum, alıntıların, kaynakçanın ya da çok kısa eşleşmelerin hesaba katılıp katılmayacağını ayarlayabilir.
5. Kendi metninizle eşleşmeleri ayırın: Daha önce yayımladığınız bir çalışma veya önceden taranmış bir taslak da raporda kaynak olarak görünebilir.

Kısacası aynı genel oran, çok farklı durumları gösterebilir. Örneğin tek bir makaleden gelen uzun bir eşleşme, dağınık birkaç kelimelik kalıplardan çok daha ciddi bir sorunu işaret eder.

Kabul edilebilir bildiri benzerlik oranı ne kadardır?

Her kongre için geçerli tek bir sınır yoktur. Bazı kongreler yazım kılavuzunda genel oran veya tek kaynaktan gelen eşleşme için bir üst sınır belirtir; bazıları ise hiçbir sayı vermeden metni editör değerlendirmesine bırakır. Bu nedenle internette dolaşan genel rakamlara değil, başvurduğunuz kongrenin kendi kurallarına bakmanız gerekir.

Kılavuzda bir sınır yoksa düzenleme kuruluna sormak en doğru yoldur. Ayrıca kongrenin hangi programı kullandığını ve raporu hangi ayarlarla oluşturduğunu öğrenmek de işinize yarar. Çünkü aynı metin farklı araçlarda ve farklı ayarlarda farklı sonuç verebilir.

Bununla birlikte düşük bir oran da tek başına yeterli değildir. Genel oran düşük olsa bile kaynağı gösterilmemiş tek bir paragraf sorun olarak görülebilir. Dolayısıyla hedef, belirli bir sayıya ulaşmaktan çok, metindeki her eşleşmenin açıklanabilir olmasıdır.

Bildiri benzerlik oranı neden yüksek çıkar?

Taslakları incelerken yüksek oranın çoğu zaman birkaç tanıdık nedenden kaynaklandığını görüyoruz:

• Kendi önceki çalışmalarınız: Tez, makale veya önceki bir bildiriden aktarılan bölümler, kendi metniniz olsa bile eşleşme verir ve atıf gerektirir.
• Daha önce yayımlanmış özet: Özetiniz kongrenin özet kitabında yayımlandıysa tam metin bu özetle eşleşebilir. Böyle bir durumu kongreye açıklamak genellikle yeterlidir.
• Yoğun doğrudan alıntı: Tırnak içinde verilen ve kaynağı gösterilen alıntılar bile çoğaldığında oranı belirgin biçimde yükseltir.
• Standart ifadeler: Yöntem tanımları, ölçek adları, kurum adları ve yaygın teknik kalıplar küçük eşleşmeler üretir.
• Kaynakça: Rapor ayarlarında kaynakça hariç tutulmamışsa kaynak girdileri de eşleşme olarak sayılır.
• Önceki taramalar: Bazı sistemler taranan metinleri karşılaştırma havuzuna ekleyebilir. Bu durumda aynı taslak, sonraki raporda kendi önceki sürümüyle eşleşebilir.

Bu nedenle oranı düşürmeye çalışmadan önce, yüksekliğin hangi nedenden geldiğini belirlemek gerekir. Örneğin kendi tezinizle eşleşme varsa çözüm atıf ve yeniden yazımdır; kaynakça kaynaklı bir artış varsa ise çoğu zaman yalnızca rapor ayarının açıklanması yeterlidir.

Bildiri benzerlik oranını etik yollarla düşürmek için 7 adım

Benzerliği azaltmanın en sağlıklı yolu, metni gerçekten kendi cümlelerinizle yeniden kurmaktır. Aşağıdaki adımlar bu süreci düzenli hâle getirir:

1. Raporu bölüm bölüm işaretleyin: Her eşleşmenin yanına “alıntı”, “kaynakça”, “kendi yayınım” veya “düzeltilecek” notunu yazın.
2. Kaynağı gösterilmemiş bölümleri önceleyin: İlk olarak atıfsız eşleşmeleri ele alın; bunlar en ciddi risktir.
3. Doğrudan alıntıları azaltın: İfadenin kendisi önemli değilse alıntıyı kaldırıp bilgiyi kendi cümlenizle aktarın ve kaynağını belirtin.
4. Gerçek yeniden ifade yapın: Kaynağı okuyun, kapatın ve fikri kendi kurgunuzla yazın. Ardından anlamın korunup korunmadığını kaynakla karşılaştırın.
5. Kendi çalışmalarınıza atıf yapın: Tez veya makalenizden yararlandığınız her bölümde ilgili yayını kaynak olarak gösterin.
6. Yöntem bölümünü yeniden kurun: Standart prosedürleri kendi çalışmanızın ayrıntılarıyla anlatın; ayrıntılı tanım için kaynağa yönlendirin.
7. Son hâli yeniden kontrol edin: Düzeltmelerden sonra metni bir kez daha taratın ve yeni raporu ilkiyle karşılaştırın.

Bu adımları uygularken literatürü yeniden okumak da gerekebilir. Kaynaklarınızı düzenli kaydetmek için bildiri literatür taraması rehberimize göz atabilirsiniz.

Kaçınmanız gereken yöntemler

Benzerlik oranını kısa yoldan düşürmeyi vaat eden bazı yöntemler, metni bozar ve ciddi etik sorunlara yol açar. Bu yöntemleri hiçbir koşulda önermiyoruz:

• Otomatik kelime değiştirme araçları: Eş anlamlı kelimelerle yapılan mekanik değişiklikler anlamı bozar ve okunması güç cümleler üretir.
• Karakter ve biçim hileleri: Harf değiştirme, gizli karakter ekleme veya metni görsel olarak yerleştirme gibi yöntemler fark edilebilir ve kötü niyet olarak değerlendirilebilir.
• Çeviri yoluyla aktarım: Başka dildeki bir metni çevirip kaynağını belirtmeden kullanmak da intihaldir.
• Atıfı silmek: Eşleşen cümlenin kaynağını kaldırmak sorunu çözmez; tam tersine durumu ağırlaştırır.

Kısacası amaç rapordaki rakamı düşürmek değil, metnin gerçekten özgün ve doğru kaynaklı olmasını sağlamaktır. Özellikle İngilizce bir bildiri hazırlıyor ve Türkçe kaynaklardan yararlanıyorsanız, çevirdiğiniz her fikrin kaynağını da açıkça göstermeniz gerekir.

Yapay zekâ ile yazılmış metin ve benzerlik kontrolü

Son yıllarda bazı kurumlar, benzerlik taramasının yanında yapay zekâ ile üretilmiş metni tespit etmeye yönelik araçlar da kullanmaya başladı. Bu araçların sonuçları kesin bir kanıt değil, bir olasılık değerlendirmesidir. Yine de kongreniz böyle bir kontrol yapıyorsa sonucu açıklamanız istenebilir.

Bu nedenle kongrenin yapay zekâ kullanımına ilişkin politikasını başvurudan önce okumanızı öneririz. Bazı kongreler dil düzeltme gibi sınırlı kullanımları kabul edip bunun belirtilmesini ister; bazıları ise daha katı kurallar koyar. Her durumda bilimsel içeriğin, verilerin ve yorumların size ait olması ve kaynakların sizin tarafınızdan doğrulanması gerekir.

Öte yandan yapay zekâ araçlarının ürettiği kaynak bilgileri gerçekte var olmayan yayınlara işaret edebilir. Dolayısıyla bu tür araçlardan yararlandıysanız her kaynağı tek tek açıp kontrol etmelisiniz.

Bildiriyi makaleye dönüştürürken benzerlik

Kongrede sunduğunuz bildiriyi daha sonra dergi makalesine dönüştürmek yaygın bir yoldur. Ancak bildiri tam metin olarak yayımlandıysa yeni makale bu metinle yüksek oranda eşleşebilir. Bu durumda derginin önceden yayımlanmış bildirilere ilişkin politikasını okumak gerekir.

Genel olarak dergiler, bildirinin daha önce sunulduğunun açıkça belirtilmesini ve makalenin bildiriye göre belirgin biçimde genişletilmesini bekler. Ayrıca bildiriye atıf yapmak ve kapak yazısında bu bilgiyi paylaşmak şeffaflığı sağlar. Bildiri ile makale arasındaki farkları bildiri ve makale farkı rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Benzerlik kontrolü ne zaman yapılmalı?

Benzerlik kontrolünü son güne bırakmak, düzeltme için zaman bırakmaz. Bu yüzden kontrolü iki aşamada düşünmenizi öneririz. İlk kontrolü, metnin bütün bölümleri yazıldıktan ve kaynakça tamamlandıktan sonra yapın. Böylece sorunlu bölümleri yeniden yazmak için yeterli süreniz olur.

İkinci kontrolü ise düzeltmeler bittikten sonra, gönderimden kısa bir süre önce yapın. Ancak aynı taslağı farklı sistemlerde defalarca taratmaktan kaçının; bazı sistemler önceki taramaları sakladığı için sonraki raporlarda kendi metninizle eşleşme görebilirsiniz. Ortak yazarlı çalışmalarda ise taramayı kimin yapacağını baştan belirlemek bu karışıklığı önler.

Göndermeden önce benzerlik kontrol listesi

Bildirinizi göndermeden önce şu soruları yanıtlayın:

• Kongrenin benzerlik oranı ve rapor şartlarını okudunuz mu?
• Rapordaki her eşleşmenin nedenini biliyor musunuz?
• Kaynağı gösterilmemiş bir eşleşme kaldı mı?
• Doğrudan alıntılar gerçekten gerekli mi ve tırnak içinde mi?
• Tez, makale veya önceki bildirilerinizden aktardığınız bölümlere atıf yaptınız mı?
• Yapay zekâ kullanımıyla ilgili kongre politikasına uydunuz mu?
• Kaynakçadaki her girdi gerçekten var ve metindeki atıflarla eşleşiyor mu?

Bu listedeki her maddeyi işaretleyebiliyorsanız metniniz büyük olasılıkla hazırdır. Bir maddede tereddüt ediyorsanız ilgili bölümü raporla yan yana açıp yeniden gözden geçirmeniz yeterlidir.

Bildiri benzerlik oranı hakkında sık sorulan sorular

Benzerlik oranı yüksekse bildirim reddedilir mi?

Bu, kongrenin kurallarına ve eşleşmelerin niteliğine bağlıdır. Editörler çoğu zaman yalnızca orana değil, eşleşen bölümlerin ne olduğuna da bakar. Kaynağı gösterilmemiş eşleşmeler en ciddi sorundur.

Kaynakça benzerlik oranına dahil edilir mi?

Rapor ayarlarına göre değişir. Raporu oluşturan kişi kaynakçayı hesaba katmayabilir ya da katabilir. Kongrenin raporu hangi ayarlarla değerlendirdiğini sormak en doğrusudur.

Kendi tezimden aldığım bölümler sorun olur mu?

Kendi metniniz de olsa önceki bir çalışmadan aktarılan bölümler eşleşme verir. Bu bölümlere atıf yapmalı ve mümkün olduğunca yeniden yazmalısınız.

Raporu kendim aldıktan sonra kongre yeniden tarar mı?

Kongre kendi taramasını yapabilir. Bu nedenle kendi raporunuzu bir ön kontrol olarak görün ve son kararı kongrenin raporunun vereceğini unutmayın.

Özetle bildiri benzerlik oranı, metninizin özgünlüğü hakkında bir ipucudur; asıl önemli olan rapordaki her eşleşmeyi anlamak ve gerektiğinde düzeltmektir. Raporu dikkatle okuyup kaynakları doğru gösterdiğinizde ve metni kendi cümlelerinizle kurduğunuzda hem akademik dürüstlüğü korur hem de hakeme güven veren bir bildiri sunarsınız. Raporunuz elinizdeyse bize ulaşarak birlikte değerlendirebilirsiniz.