Bildiri anahtar kelimeleri, çalışmanızın konusunu, yöntemini ve kapsamını birkaç terimle özetleyen ve genellikle özetin hemen altında yer alan kısa ifadelerdir. Bilim kurulu, oturum düzenleyicileri ve veri tabanları bu terimleri çalışmanızı doğru sınıflandırmak için kullanır. Doğru seçilmiş anahtar kelimeler, bildirinizin hem değerlendirmede doğru hakeme ulaşmasına hem de yayımlandıktan sonra kolayca bulunmasına yardımcı olur.
Bu rehberde anahtar kelimelerin işlevini, bildiride nerede durduğunu ve doğru terimleri nasıl seçeceğinizi adım adım anlatıyoruz. Ayrıca sık yapılan hataları, Türkçe ve İngilizce terim uyumunu ve göndermeden önce kullanabileceğiniz kısa bir kontrol listesini paylaşıyoruz.
Bildiri anahtar kelimeleri nedir ve ne işe yarar?
Anahtar kelimeler, başlık ve özetle birlikte çalışmanızın “kimlik kartı” gibi çalışır. Okuyucu başlığa bakarak konuyu, özete bakarak içeriği anlar. Anahtar kelimeler ise bu bilgiyi aranabilir terimlere dönüştürür.
Kongre açısından bakıldığında bu terimler üç temel işe yarar. İlk olarak bilim kurulu, gönderiyi uzmanlık alanı uygun hakeme yönlendirirken onlardan yararlanabilir. İkinci olarak düzenleme kurulu, benzer çalışmaları aynı oturumda toplarken anahtar kelimelere bakabilir. Son olarak bildiri kitabı veya çevrim içi arşiv yayımlandığında, arama yapan araştırmacılar çalışmanıza bu terimler sayesinde ulaşır.
Dolayısıyla anahtar kelime alanını “son dakikada doldurulan bir kutucuk” olarak görmemek gerekir. Bu alan, emeğinizin doğru kişilere ulaşıp ulaşmayacağını doğrudan etkiler.
Anahtar kelimeler bildiride nerede yer alır?
Çoğu kongre, anahtar kelimeleri özetin hemen altında “Anahtar Kelimeler” başlığıyla ister. Çalışma İngilizce özet de içeriyorsa, İngilizce özetin altına “Keywords” başlığıyla karşılıkları eklenir. Bazı mühendislik kongreleri ise IEEE biçimini kullanır ve bu alanı “Index Terms” olarak adlandırır.
Bunun yanı sıra çevrim içi gönderim sistemleri, anahtar kelimeleri metinden ayrı bir form alanında da isteyebilir. Bu durumda metindeki terimlerle formdaki terimlerin birebir aynı olmasına dikkat edin. Ayrıca terimlerin hangi harfle başlayacağı, aralarına virgül mü noktalı virgül mü konacağı ve alfabetik sıralama gerekip gerekmediği gibi ayrıntılar kongreden kongreye değişir.
Kaç terim yazacağınız da kılavuza bağlıdır. Kılavuzlarda sıklıkla üç ile beş arasında bir sayı istendiğini görürüz; ancak bazı kongreler farklı bir aralık belirler. Bu nedenle her zaman ilgili kongrenin yazım kılavuzunu esas alın.
Bildiri anahtar kelimelerini seçmek için 7 adım
Aşağıdaki sıra, terim seçimini rastgele bir tahmin olmaktan çıkarır ve tutarlı bir yönteme dönüştürür:
- Araştırma sorusunu tek cümleyle yazın: Çalışmanın neyi, kimde ve hangi yöntemle incelediğini netleştirin.
- Cümledeki temel kavramları ayırın: Konu, örneklem veya bağlam ve yöntem için birer kavram belirleyin.
- Her kavram için aday terimler listeleyin: Eş anlamlıları, yaygın kısaltmaları ve İngilizce karşılıkları not edin.
- Alanınızın terim kaynaklarını kontrol edin: Kontrollü sözlüklerde hangi terimin standart kabul edildiğine bakın.
- Literatürde deneme araması yapın: Aday terimle yapılan aramanın gerçekten sizin konunuza yakın çalışmaları getirip getirmediğini görün.
- Başlıkla tekrarı azaltın: Başlıkta zaten bulunan kelimeleri aynen yinelemek yerine tamamlayıcı terimler seçin.
- Kılavuza göre son biçimi verin: Sayıyı, sıralamayı, ayırıcıyı ve büyük-küçük harf kuralını kontrol edin.
Bu adımları uyguladığınızda bildiri anahtar kelimeleri hem özetinizle hem de alanınızın ortak diliyle uyumlu hâle gelir. Özellikle beşinci adım, kâğıt üzerinde iyi görünen ama kimsenin aramadığı terimleri erkenden elemenizi sağlar.
Kontrollü sözlükler ve terim kaynakları
Kontrollü sözlük, bir alandaki kavramlar için standart terimleri belirleyen düzenli bir listedir. Bu listeler, aynı kavram için farklı kelimeler kullanılmasından doğan dağınıklığı azaltır. Böylece çalışmanız, aynı konuyu farklı sözcüklerle arayan okuyuculara da ulaşabilir.
Örneğin sağlık bilimlerinde ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin MeSH (Medical Subject Headings) veri tabanı yaygın olarak kullanılır. Eğitim bilimlerinde ise ERIC Thesaurus benzer bir işlev görür. Mühendislik alanında IEEE’nin terim listeleri, sosyal bilimlerde ise alanın önde gelen dergilerinde kullanılan terimler iyi bir başlangıç noktasıdır.
Ancak Türkçe bildirilerde bu sözlüklerin her terimi için yerleşik bir karşılık bulunmayabilir. Bu durumda alanınızdaki Türkçe makalelerde en sık kullanılan karşılığı tercih edin ve İngilizce özette standart terimi kullanın. Böylece iki dilde de aranabilir bir terim setine sahip olursunuz.
Anahtar kelime ve özet kontrolü için bize yazın
Özetinizi ve anahtar kelimelerinizi kongre kılavuzuna göre birlikte gözden geçirebilir, terim seçimini alanınızın ortak diline uygun hâle getirebiliriz. Bunun için WhatsApp üzerinden bize yazabilir ya da iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz. Kapsam netleştikten sonra çalışma planını ve ücreti bütçenize göre birlikte belirleriz.
Alanlara göre bildiri anahtar kelimeleri: pratik ipuçları
Her disiplinin terim kullanma alışkanlığı farklıdır. Bu yüzden aynı yöntem, farklı alanlarda küçük uyarlamalar gerektirir. Aşağıdaki ipuçları, alanların genel terim kullanma alışkanlıklarını dikkate alır:
- Sağlık bilimleri: Hastalık, müdahale ve hasta grubu için standart terimleri tercih edin. Klinik bir vaka sunumunda vaka türünü belirten bir terim eklemek de işe yarar.
- Eğitim bilimleri: Kademe veya katılımcı grubunu (“ortaokul öğrencileri”, “öğretmen adayları” gibi) ve araştırma desenini belirtmek, benzer çalışmalarla eşleşmeyi kolaylaştırır.
- Mühendislik ve fen bilimleri: Kullanılan yöntem, malzeme veya algoritma adını yazın. Yaygın kısaltmalar alanda biliniyorsa kullanılabilir; yine de ilk kullanımda açılımını özette verin.
- Sosyal ve beşerî bilimler: Kuramsal çerçeveyi, incelenen dönemi veya coğrafi bağlamı belirten bir terim, çalışmanızı genel konulardan ayırır.
Bunun yanında disiplinler arası bir çalışma hazırlıyorsanız, her iki alandan en az birer terim seçmeyi düşünün. Böylece bildiriniz farklı alanlardan okuyuculara da görünür olur. Ancak terim listesini dengeli tutun; tek bir alana ait terimlerle doldurulmuş bir liste, oturum yerleşiminde çalışmanızın yanlış gruba düşmesine neden olabilir.
Örnek: zayıf ve güçlü bildiri anahtar kelimeleri
Aşağıdaki tablo, varsayımsal bir çalışma üzerinden zayıf ve güçlü seçimleri karşılaştırıyor. Çalışma, lise öğrencilerinde dijital okuryazarlık ile akademik motivasyon arasındaki ilişkiyi anket yöntemiyle inceliyor olsun.
| Zayıf seçim | Neden zayıf? | Daha güçlü seçim |
|---|---|---|
| Eğitim | Çok geniş; binlerce ilgisiz sonuç getirir | Dijital okuryazarlık |
| Öğrenciler | Bağlamı belirtmez | Lise öğrencileri |
| Motivasyon üzerine bir araştırma | Cümle biçiminde, aranabilir değil | Akademik motivasyon |
| Anket | Tek başına ayırt edici değil | İlişkisel tarama modeli |
| DO-AM | Yazara özgü kısaltma; kimse bu şekilde aramaz | Kısaltmayı açık yazın |
Görüldüğü gibi güçlü terimler, tek başına okunduğunda bile çalışmanın neyle ilgili olduğunu anlatır. Öte yandan yöntem terimini eklemek, aynı desenle çalışan araştırmacıların bildirinizi bulmasını kolaylaştırır.
Türkçe ve İngilizce anahtar kelime uyumu
İki dilli özet isteyen kongrelerde Türkçe ve İngilizce terimlerin birbirinin karşılığı olması gerekir. Bir dilde beş, diğerinde dört terim yazmak ya da sıralamayı değiştirmek, dikkatli bir hakemin gözünden kaçmaz. Bu nedenle iki listeyi yan yana koyup satır satır eşleştirmenizi öneriyoruz.
Çeviri yaparken kelimesi kelimesine aktarım yerine alandaki yerleşik terimi kullanın. Örneğin “akademik motivasyon” için “academic motivation” yerleşik bir karşılıktır; buna karşın serbest çeviriyle üretilmiş bir ifade aramalarda karşılık bulmayabilir. Çeviri ve terminoloji konusunda emin değilseniz, terimleri İngilizce literatürde birkaç kez arayarak doğrulamak iyi bir yöntemdir.
Bir diğer önemli nokta, aynı kavram için tek bir yazımı tutarlı biçimde kullanmaktır. Örneğin metinde “yapay zekâ”, anahtar kelime listesinde ise “yapay zeka” yazmak küçük bir fark gibi görünür. Buna karşın gönderim sistemleri ve arama motorları bu iki yazımı her zaman aynı terim olarak eşleştirmeyebilir. Bu nedenle terim listenizi son hâline getirdikten sonra özet, başlık ve tam metinde aynı yazımı kullandığınızı kontrol edin. Böylece hem tutarlılık sağlanır hem de dikkatli bir hakemin gözünde özenli bir metin ortaya çıkar.
Anahtar kelime seçiminde sık yapılan hatalar
Bilim kurulunun ilk izlenimini zayıflatan hatalar çoğu zaman küçük ayrıntılardan doğar. En sık karşılaştığımız sorunlar şunlardır:
- Başlığı parçalara bölmek: Başlıktaki kelimeleri tek tek yazmak, aranabilirliğe yeni bir şey katmaz.
- Fazla genel terimler: “Sağlık”, “eğitim” veya “teknoloji” gibi kelimeler çalışmanızı kalabalığın içinde kaybettirir.
- Fazla özel terimler: Yalnızca sizin çalışmanızda geçen bir model adı, kimsenin aramadığı bir ifade olabilir.
- Açıklanmamış kısaltmalar: Kısaltmayı alanınızda herkes biliyorsa kullanılabilir; aksi hâlde açık yazın.
- Kılavuzu atlamak: Sayı sınırını aşmak veya istenen biçimi kullanmamak, gönderimin düzeltme için geri dönmesine yol açabilir.
Bu hatalardan kaçınmak, bildiri anahtar kelimeleri alanını gerçek bir görünürlük aracına dönüştürür. Ayrıca başlığınızı da aynı bakışla gözden geçirmek isterseniz etkili bildiri başlığı rehberimize göz atabilirsiniz.
Bildiri anahtar kelimelerini özet ve başlıkla birlikte düşünün
Başlık, özet ve anahtar kelimeler birbirini tamamlayan üç parçadır. Başlık ana konuyu verir, özet çalışmanın akışını anlatır, anahtar kelimeler ise bu ikisinde öne çıkan kavramları aranabilir hâle getirir. Bu yüzden anahtar kelimeleri özeti yazdıktan sonra seçmek çoğu zaman daha isabetli sonuç verir.
Pratik bir yöntem olarak özetinizi okuyun ve en çok vurgu yaptığınız kavramların altını çizin. Ardından bu kavramlardan başlıkta geçmeyenleri aday listenize ekleyin. Özetin yapısını güçlendirmek için bildiri özeti yazım kuralları rehberimiz de yol gösterici olacaktır.
Özet, tam metin ve sunum hazırlığının tamamında destek almak isterseniz kongre ve sempozyum bildirisi hazırlama hizmetimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.
Göndermeden önce kısa kontrol listesi
Gönderim düğmesine basmadan önce aşağıdaki soruları yanıtlayın:
- Terim sayısı kılavuzdaki sınıra uyuyor mu?
- Her terim, özette anlatılan bir kavrama karşılık geliyor mu?
- Başlıktaki kelimeleri gereksiz yere tekrar ediyor muyum?
- Türkçe ve İngilizce listeler birbirinin karşılığı mı?
- Gönderim formundaki terimler metindekilerle aynı mı?
- Sıralama, ayırıcı ve büyük-küçük harf kuralı kılavuza uygun mu?
Bu listeyi tamamladığınızda bildiri anahtar kelimeleri bölümünüz hem bilim kurulu hem de gelecekteki okuyucular için daha anlamlı olur. Sonuç olarak birkaç dakikalık bir kontrol, çalışmanızın görünürlüğüne uzun vadede katkı sağlar.
Bildiri anahtar kelimeleri hakkında sık sorulan sorular
Bildiriye kaç anahtar kelime yazılmalı?
Sayıyı kongrenin yazım kılavuzu belirler. Kılavuzlarda sıklıkla üç ile beş arası istenir; ancak farklı bir aralık belirtilmişse ona uyun.
Anahtar kelime tek kelime mi olmalı?
Hayır. “Akademik motivasyon” gibi iki veya üç kelimelik ifadeler çoğu zaman tek kelimeden daha ayırt edicidir.
Başlıktaki kelimeleri anahtar kelime olarak yazabilir miyim?
Yazabilirsiniz; fakat yalnızca başlığı tekrar etmek yerine özetteki tamamlayıcı kavramları eklemek aranabilirliği artırır.
İngilizce anahtar kelimeler Türkçenin birebir çevirisi mi olmalı?
Anlam olarak karşılık gelmeli, ancak kelimesi kelimesine çeviri yerine alanda yerleşik İngilizce terim tercih edilmelidir.
Özetle iyi seçilmiş anahtar kelimeler, bildirinizin doğru hakeme, doğru oturuma ve doğru okuyucuya ulaşmasını kolaylaştırır. Terimleri araştırma sorunuzdan türetmek, kontrollü sözlüklerle doğrulamak ve kılavuza göre biçimlendirmek bu sürecin temelidir. Takıldığınız noktada bizimle iletişime geçerek özetinizi ve terim listenizi birlikte değerlendirebilirsiniz.
