Bildiri sonuç bölümü, çalışmanın araştırma sorusuna verdiği cevabı kısa ve net biçimde özetleyen, bu cevabın alana katkısını belirten ve ileriye dönük önerilerle metni kapatan son bölümdür. İyi bir sonuç yeni veri sunmaz; bulguların ne anlama geldiğini tek bir çerçevede toplar. Okuyucu ve bilim kurulu, çalışmadan akılda kalan mesajı çoğu zaman bu bölümden çıkarır.
Bu rehberde sonuç bölümünün görevini, tartışma bölümünden farkını ve adım adım yazım sırasını anlatıyoruz. Ayrıca sınırlılık ve öneri cümlelerini nasıl kuracağınızı, sık yapılan hataları ve göndermeden önce kullanabileceğiniz kısa bir kontrol listesini paylaşıyoruz.
Bildiri sonuç bölümü ne işe yarar?
Sonuç bölümü, okuyucuyu girişte sorduğunuz soruya geri götürür. Girişte “Bu çalışma neyi araştırıyor?” sorusunu açtıysanız, sonuçta “Peki ne bulduk ve bu neden önemli?” sorusunu kapatırsınız. Bu nedenle iki bölüm arasında güçlü bir bağ kurulmalıdır.
Kongre bildirilerinde bu bölümün ayrı bir önemi vardır. Oturumu dinleyen ya da bildiri kitabını tarayan okuyucu, çoğu zaman yalnızca özete ve sonuca bakar. Dolayısıyla sonuç, metnin geri kalanını okumamış birine bile çalışmanın değerini anlatabilmelidir.
Öte yandan sonuç bölümü, bulguları yeniden saymak için bir alan değildir. Asıl görevi, bulguları yorumlanmış ve sadeleştirilmiş bir mesaja dönüştürmektir.
Tartışma ile sonuç arasındaki fark
Pek çok bildiride tartışma ve sonuç aynı başlık altında verilir. Bazı kongre şablonları ise bu iki bölümü ayrı ister. Hangisini kullanırsanız kullanın, iki bölümün işlevini ayırt etmek yazımı kolaylaştırır.
| Özellik | Tartışma | Sonuç |
|---|---|---|
| Temel soru | Bulgular literatürle nasıl ilişkili? | Çalışma neyi gösterdi ve neden önemli? |
| Kaynak kullanımı | Yoğun; önceki çalışmalarla karşılaştırma yapılır | Sınırlı; çoğu zaman kaynak gerekmez |
| Ayrıntı düzeyi | Bulguların ayrıntılı yorumu | Ana mesajın kısa özeti |
| Uzunluk | Metnin büyük bir bölümünü kaplayabilir | Genellikle kısa tutulur |
Kısacası tartışma “neden ve nasıl” sorularıyla ilgilenir, sonuç ise “ne çıktı” sorusuna net bir cevap verir. Bulguları nasıl sunacağınız konusunda kararsızsanız bildiri bulgularının analizi ve sunumu yazımıza da göz atabilirsiniz.
Bildiri sonuç bölümü yazmak için 6 adım
Aşağıdaki sıra, dağınık bir sonuç taslağını düzenli bir kapanışa dönüştürmenize yardımcı olur:
- Araştırma sorusunu yeniden okuyun: Girişteki amaç cümlesini önünüze alın ve sonucun bu soruya cevap verip vermediğini kontrol edin.
- Ana bulguyu tek cümleyle yazın: Çalışmanın en önemli çıktısını sade bir dille ifade edin.
- Katkıyı belirtin: Bu bulgunun alandaki bilgiye neyi eklediğini açıklayın.
- Sınırlılıkları dürüstçe anın: Örneklem, yöntem veya kapsamdan kaynaklanan sınırları kısa tutun.
- Öneriler ekleyin: Uygulamaya ve sonraki araştırmalara yönelik somut öneriler sunun.
- Kılavuza göre kısaltın: Kongrenin sayfa veya kelime sınırına bakın ve tekrarları çıkarın.
Pratik bir ipucu olarak sonucu en son değil, bulgular netleştikten hemen sonra taslak hâlinde yazabilirsiniz. Ardından girişi ve özeti bu taslağa göre gözden geçirdiğinizde üç bölüm arasında tutarlılık kurmak kolaylaşır.
Bu adımları izlediğinizde sonuç, bulguların gelişigüzel bir özeti olmaktan çıkar. Böylece okuyucu, çalışmanın ana mesajını ve sonraki adımları tek bakışta görür.
Ana bulguyu net ve ölçülü ifade etmek
Sonucun ilk cümlesi, okuyucunun hatırlayacağı cümle olabilir. Bu yüzden ana bulguyu genel bir ifadeyle değil, somut bir cümleyle verin. Örneğin “Çalışmada önemli sonuçlara ulaşılmıştır” demek yerine hangi değişkenler arasında nasıl bir ilişki bulduğunuzu kısaca söyleyin.
Bununla birlikte ifadenin gücünü verinizle dengeleyin. Küçük bir örneklemle yürüttüğünüz bir çalışmada “kesin olarak kanıtlanmıştır” gibi iddialar, hakemin dikkatini zayıf noktaya çeker. Bunun yerine “bu örneklemde … yönünde bulgular elde edilmiştir” gibi ölçülü bir dil daha güvenilir görünür.
Ayrıca sonuçta yeni bir sayı, tablo veya grafik sunmayın. Sonuçta adı geçen her bulgu, bulgular bölümünde zaten yer almış olmalıdır.
Katkı ve önem cümlesi nasıl kurulur?
Katkı cümlesi, çalışmanızın neden yapıldığını hatırlatır. Girişte tanımladığınız araştırma boşluğuna geri dönün ve bulgunuzun bu boşluğu nasıl ele aldığını söyleyin. Örneğin daha önce farklı bir bağlamda incelenmiş bir konuyu yeni bir örneklemde ele aldıysanız, katkınız tam da bu bağlamdır.
Bu noktada abartıdan kaçınmak önemlidir. “Alanda ilk kez” gibi ifadeleri yalnızca literatürle gerçekten destekleyebiliyorsanız kullanın. Dolayısıyla katkıyı, çalışmanın gerçekten yaptığı şeyle sınırlı tutmak hem dürüst hem de ikna edicidir.
Sınırlılıklar ve öneriler nasıl yazılır?
Sınırlılıklar, çalışmanın zayıf yönlerini saklamak yerine okuyucuya bulguları hangi çerçevede değerlendirmesi gerektiğini söyler. Örneklem büyüklüğü, veri toplama yöntemi ya da zaman aralığı gibi sınırları kısa ve açık cümlelerle belirtin. Bu dürüstlük, hakemlerin gözünde çoğu zaman güven artırır.
Öneriler ise iki gruba ayrılabilir:
- Uygulamaya yönelik öneriler: Bulguların eğitim, sağlık, yönetim gibi alanlarda nasıl kullanılabileceği.
- Araştırmaya yönelik öneriler: Sonraki çalışmaların hangi soruları, örneklemleri veya yöntemleri ele alabileceği.
Önerileri bulgularınıza bağlayın. “Daha fazla araştırma yapılmalıdır” gibi genel cümleler yerine, hangi sorunun hangi yöntemle incelenebileceğini somut olarak yazın.
Sonuç bölümünüzü birlikte güçlendirelim
Kongre ve sempozyum bildirilerinde tartışma ve sonuç bölümlerini kılavuza uygun, ölçülü ve net bir dille birlikte düzenleyebiliriz. Ayrıntılar için kongre ve sempozyum bildirisi hazırlama hizmetimizi inceleyebilir, WhatsApp üzerinden bize yazabilir ya da iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz. Kapsam netleştikten sonra çalışma planını ve ücreti bütçenize göre birlikte belirleriz.
Bildiri sonuç bölümü ne kadar uzun olmalı?
Kesin bir uzunluk vermek doğru olmaz, çünkü sınırı kongrenin yazım kılavuzu belirler. Yine de genel bir ilke vardır: Sonuç, metnin en kısa bölümlerinden biri olmalıdır. Uzun bir sonuç genellikle tartışmanın tekrarı ya da yeni yorumların eklenmesi anlamına gelir.
Özet bildirilerde ayrı bir sonuç başlığı çoğu zaman bulunmaz; sonuç bir ya da iki cümleyle özetin sonunda verilir. Özetin genel yapısı için bildiri özeti yazım rehberimize bakabilirsiniz. Tam metin bildirilerde ise sonuç, şablonun öngördüğü başlık altında kısa bir bölüm olarak yer alır.
Zayıf ve güçlü bildiri sonuç bölümü örneği
Aşağıdaki iki örnek, aynı çalışmanın sonucunun nasıl farklı yazılabileceğini gösteriyor. Örnek kurgusaldır ve yalnızca yapıyı göstermek için hazırlanmıştır.
Zayıf örnek: “Bu çalışmada uzaktan eğitim konusu incelenmiş ve önemli sonuçlara ulaşılmıştır. Uzaktan eğitim günümüzde çok önemlidir. Konuyla ilgili daha fazla araştırma yapılmalıdır.”
Güçlü örnek: “Bu çalışma, çevrim içi derslerde kısa etkileşimli etkinliklerin öğrenci katılımıyla olumlu yönde ilişkili olduğunu göstermektedir. Bulgu, katılımı artırmaya yönelik öneriler arayan öğretim elemanları için uygulanabilir bir başlangıç noktası sunar. Ancak çalışma tek bir fakültede yürütüldüğünden sonuçların farklı kurumlarda sınanması gerekir. Sonraki çalışmalar, etkinlik türlerini karşılaştıran deneysel desenlerle bu ilişkiyi daha ayrıntılı inceleyebilir.”
Gördüğünüz gibi güçlü örnek ana bulguyu, katkıyı, sınırlılığı ve öneriyi sırasıyla ve kısa cümlelerle veriyor. Üstelik okuyucu, metnin geri kalanını okumadan da çalışmanın ne bulduğunu anlıyor.
Bildiri sonuç bölümünde sık yapılan hatalar
Taslakları incelerken en sık karşılaştığımız sorunlar şunlardır:
- Bulguları tekrar etmek: Tablolardaki sayıları sonuçta yeniden sıralamak.
- Yeni bilgi eklemek: Bulgularda yer almayan bir veriyi ilk kez sonuçta sunmak.
- Araştırma sorusundan kopmak: Girişte sorulan soruya hiç geri dönmemek.
- Abartılı genelleme: Sınırlı bir örneklemden bütün topluma yönelik kesin yargılara varmak.
- Genel öneriler: Somut bir yön göstermeyen kalıp cümleler kullanmak.
- Özetle birebir aynı metin: Özetteki cümleleri kopyalayıp sonuç olarak kullanmak.
Bu hataların çoğu, sonucu girişle yan yana okuyarak kolayca fark edilir. Bu nedenle son okumada iki bölümü birlikte değerlendirmenizi öneririz.
Bildiri sonuç bölümünde dil ve üslup
Sonuçta kullandığınız dil, metnin geri kalanıyla tutarlı olmalıdır. Girişte kullandığınız kavramları sonuçta da aynı adlarla anın. Böylece okuyucu, çalışmanın başından sonuna aynı soruyu takip ettiğini hisseder.
Zaman kipi konusunda da tutarlı olun. Türkçe bildirilerde bulgular çoğunlukla geçmiş zamanla (“… bulunmuştur”), genel yorumlar ise geniş zamanla (“… göstermektedir”) aktarılır. Hangi kipi seçerseniz seçin, aynı türden cümlelerde aynı kipi korumak metni daha düzenli gösterir.
Ayrıca cümleleri kısa tutun ve her paragrafa tek bir fikir verin. Örneğin ana bulgu, katkı, sınırlılık ve öneri için ayrı kısa paragraflar kullanmak okumayı kolaylaştırır. İngilizce bir kongreye gönderim yapıyorsanız, sonuç bölümünün dilini de metnin geri kalanı kadar özenle kontrol edin.
Sonuç bölümü ve dergi makalesine dönüşüm
Kongrede sunduğunuz bir bildiriyi daha sonra dergi makalesine dönüştürmek istiyorsanız, sonuç bölümü bu sürecin önemli bir parçasıdır. Dergi makalelerinde tartışma ve sonuç genellikle daha kapsamlı beklenir. Bu nedenle bildirideki kısa sonucu genişletmeniz, sınırlılıkları ve önerileri daha ayrıntılı ele almanız gerekebilir.
Bunun yanı sıra derginin yazım kurallarını ve kongre bildirilerinin yeniden yayımlanmasına ilişkin politikasını önceden kontrol edin. Dergi süreci için destek arıyorsanız dergi makalesi hazırlama ve yayın süreci sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Göndermeden önce kontrol listesi
Bildirinizi göndermeden önce sonuç bölümünü şu sorularla kontrol edin:
- Sonuç, girişteki araştırma sorusuna doğrudan cevap veriyor mu?
- Ana bulgu tek ve anlaşılır bir cümleyle ifade edilmiş mi?
- Bulgularda yer almayan yeni bir veri var mı?
- Katkı ölçülü ve literatürle uyumlu bir dille yazılmış mı?
- Sınırlılıklar ve öneriler somut mu?
- Bölümün uzunluğu kongre kılavuzuyla uyumlu mu?
Bu sorulardan birine “hayır” cevabı veriyorsanız, ilgili paragrafı yeniden ele almanız yeterlidir. Böylece kısa bir kontrolle sonucunuzu çok daha güçlü bir kapanışa dönüştürebilirsiniz.
Bildiri sonuç bölümü hakkında sık sorulan sorular
Sonuç bölümünde kaynak gösterilir mi?
Sonuçta genellikle kaynak gösterilmez, çünkü literatürle karşılaştırma tartışma bölümünde yapılır. Yine de kongrenin yazım kılavuzunu ve alanınızın geleneğini esas alın.
Tartışma ve sonuç aynı başlıkta verilebilir mi?
Evet, pek çok kongre şablonu “Tartışma ve Sonuç” başlığını birlikte kullanır. Bu durumda bölümün son paragraflarını ana mesaja, sınırlılıklara ve önerilere ayırmak iyi bir yöntemdir.
Sonuç bölümünde öneri yazmak zorunlu mu?
Zorunlu değildir, ancak kısa ve somut öneriler çalışmanın değerini artırır. Bazı kılavuzlar ayrı bir “Öneriler” başlığı isteyebilir.
Sonuç ile özet aynı olabilir mi?
Olmamalıdır. Özet çalışmanın tamamını kısaca anlatır; sonuç ise bulguların anlamına ve sonraki adımlara odaklanır. İki bölümde aynı cümleleri kullanmaktan kaçının.
Özetle güçlü bir sonuç, araştırma sorusuna net bir cevap verir, katkıyı ölçülü bir dille belirtir, sınırlılıkları dürüstçe anar ve somut önerilerle metni kapatır. Bu dört unsuru kısa paragraflarla kurduğunuzda bildiriniz akılda kalıcı bir mesajla biter. Taslağınız hazırsa bize ulaşarak sonuç bölümünü birlikte değerlendirebilirsiniz.
