Bildiride kaynak gösterme, metinde yararlandığınız her fikrin, verinin ve alıntının kime ait olduğunu, kongrenin istediği atıf stiline uygun biçimde belirtmektir. Bu işlem iki parçadan oluşur: metnin içinde yapılan kısa atıflar ve bildirinin sonunda yer alan, bu atıfların tam bilgilerini içeren kaynakça. İkisi birbiriyle eksiksiz eşleştiğinde okuyucu her bilginin izini kolayca sürebilir.
Bu rehberde hangi stili seçeceğinize nasıl karar vereceğinizi, metin içi atıfların nasıl yapılacağını, kaynakça girdilerinin nasıl düzenleneceğini ve hakemlerin en sık takıldığı hataları anlatıyoruz. Sonda göndermeden önce kullanabileceğiniz kısa bir kontrol listesi de bulacaksınız.
Bildiride kaynak gösterme neden bu kadar önemli?
Kaynak gösterme, akademik dürüstlüğün temelidir. Başkasına ait bir bulguyu, tanımı ya da ifadeyi kaynağını belirtmeden kullanmak, niyetiniz bu olmasa bile intihal olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle kaynakça, bildirinin süsü değil, bilimsel güvenilirliğinin bir parçasıdır.
Öte yandan doğru atıf, çalışmanızın alandaki yerini de gösterir. Örneğin hakem, kaynaklarınıza bakarak literatürü ne kadar tanıdığınızı, güncel çalışmaları izleyip izlemediğinizi ve iddialarınızı neye dayandırdığınızı anlar. Özensiz bir kaynakça ise içerik güçlü olsa bile bildirinin genelinde dikkatsizlik izlenimi bırakır.
Son olarak kaynak gösterme, okuyucuya hizmet eder. Konuyla ilgilenen bir araştırmacı, sizin andığınız çalışmaya kaynakçanız sayesinde ulaşabilir. Kısacası iyi bir kaynakça hem sizi korur hem de bilginin dolaşımını kolaylaştırır.
Bildiride kaynak gösterme için hangi stil seçilmeli?
İlk kural basittir: Stili siz değil, kongre belirler. Yazım kılavuzunda veya bildiri şablonunda hangi stilin istendiği genellikle açıkça yazılır. Eğer kılavuzda bir stil adı verilmemişse örnek bildiri dosyasındaki kaynakçayı model almak en güvenli yoldur.
Akademik dünyada yaygın kullanılan stilleri iki ana gruba ayırabiliriz: yazar ve yıl üzerinden atıf yapan stiller ile numaralı stiller. Aşağıdaki tablo genel bir fikir vermek içindir; ayrıntılar her stilin güncel kılavuzunda yer alır.
| Stil | Metin içi atıf biçimi | Sık kullanıldığı alanlar |
|---|---|---|
| APA | Yazar soyadı ve yıl, örneğin (Soyadı, Yıl) | Psikoloji, eğitim bilimleri, sosyal bilimler |
| IEEE | Köşeli parantez içinde numara, örneğin [1] | Mühendislik, bilgisayar bilimleri |
| Vancouver | Atıf sırasına göre verilen numaralar | Tıp ve sağlık bilimleri |
| Chicago | Yazar-yıl ya da dipnot sistemi | Tarih, sanat, beşerî bilimler |
| MLA | Yazar soyadı ve sayfa numarası | Dil, edebiyat ve kültür çalışmaları |
Bununla birlikte tablodaki alan eşleştirmeleri yalnızca genel eğilimi gösterir. Üstelik aynı alanda farklı kongreler farklı stiller isteyebilir; bu yüzden her başvuruda kılavuzu yeniden kontrol etmek gerekir.
Kaynakça hazırlama için 7 adım
Kaynakça hazırlama, yazımın sonuna bırakıldığında en çok zaman kaybettiren işlerden biridir. Aşağıdaki sıra bu yükü yazım sürecine yayar:
- Stili baştan öğrenin: Yazmaya başlamadan önce kongrenin istediği stili ve varsa özel kurallarını not edin.
- Okurken kaydedin: Okuduğunuz her kaynağın yazar, yıl, başlık, yayın yeri, cilt, sayı, sayfa ve DOI bilgilerini o anda kaydedin.
- Atfı yazarken ekleyin: Bir bilgiyi metne aldığınız anda atfını da ekleyin; “sonra bakarım” demek çoğu zaman kaynağın kaybolmasıyla sonuçlanır.
- Birincil kaynağa ulaşın: Mümkün olduğunda bilgiyi ilk yayımlayan çalışmayı okuyup ona atıf yapın.
- Kaynakçayı oluşturun: Metinde andığınız bütün kaynakları stilin gerektirdiği sırayla listeleyin.
- Eşleştirmeyi kontrol edin: Metindeki her atfın kaynakçada, kaynakçadaki her girdinin metinde karşılığı olduğundan emin olun.
- Biçimi son kez gözden geçirin: Noktalama, büyük-küçük harf, italik ve girinti kurallarını stile göre denetleyin.
Bu adımları alışkanlık hâline getirdiğinizde kaynakça, son gece telaşla toparlanan bir liste olmaktan çıkar. Kaynak bulma aşamasında destek isterseniz bildiri literatür taraması rehberimiz işinizi kolaylaştırır.
Bildiride kaynak gösterme: metin içi atıf nasıl yapılır?
Metin içi atıf, okuyucuyu kaynakçadaki doğru girdiye yönlendiren kısa bir işarettir. Yazar-yıl sistemini kullanan APA stilinde iki temel biçim vardır. Parantez içi atıfta yazarın soyadı ve yıl cümlenin sonunda verilir: “… bulunmuştur (Soyadı, Yıl).” Anlatı biçimindeki atıfta ise yazar cümlenin öznesi olur: “Soyadı (Yıl), … olduğunu belirtmiştir.”
- Tek yazarlı çalışma: (Soyadı, Yıl)
- İki yazarlı çalışma: Her iki yazarın soyadı yazılır. Türkçe metinlerde çoğunlukla “ve” bağlacı kullanılır; kılavuzunuz farklı bir işaret istiyorsa ona uyun.
- Üç ve daha fazla yazarlı çalışma: APA’nın 7. baskısında ilk yazarın soyadından sonra “vd.” kısaltması kullanılır.
- Doğrudan alıntı: Tırnak içindeki alıntılarda yıla ek olarak sayfa numarası da verilir.
Buna karşılık numaralı stillerde yazar adı yerine bir numara kullanılır. Bu numaralar, kaynakların metinde ilk anıldığı sıraya göre verilir ve kaynakça da aynı sırayla düzenlenir. Böyle bir düzende metne yeni bir kaynak eklediğinizde sonraki numaraların kayabileceğini unutmayın; bu nedenle kaynak yönetim programı kullanmak numaralı stillerde ayrıca işe yarar.
Bildiride kaynak gösterme sırasında en çok gözden kaçan nokta, aynı yazarın aynı yıl yayımlanmış birden fazla çalışmasıdır. APA stilinde bu durumda yıl bilgisinin yanına küçük harfler eklenerek çalışmalar birbirinden ayrılır. Ayrıca birden fazla kaynağı aynı parantez içinde anıyorsanız bunları stilin öngördüğü sırayla ve noktalı virgülle ayırmanız gerekir. Kısacası küçük ayrıntılar tutarlı uygulandığında metin hem düzenli görünür hem de okuyucu her atfı kolayca izler.
Kaynakça girdisi örnekleri
Aşağıdaki şablonlar APA stilinin genel yapısını göstermek içindir. Köşeli parantezli kısımları kendi kaynağınızın bilgileriyle doldurmanız gerekir.
| Kaynak türü | Şablon |
|---|---|
| Dergi makalesi | Soyadı, A. B. (Yıl). Makalenin başlığı. Dergi Adı, Cilt(Sayı), ilk sayfa–son sayfa. https://doi.org/[DOI] |
| Kitap | Soyadı, A. B. (Yıl). Kitabın adı. Yayınevi. |
| Kitap bölümü | Soyadı, A. B. (Yıl). Bölümün başlığı. C. Editör (Ed.), Kitabın adı içinde (ss. ilk–son). Yayınevi. |
| Kongre sunumu | Soyadı, A. B. (Yıl, Ay Gün–Gün). Sunumun başlığı [Bildiri sunumu]. Kongrenin Adı, Şehir, Ülke. |
Ayrıca kaynakçada girdiler APA stilinde ilk yazarın soyadına göre alfabetik olarak sıralanır ve her girdinin ilk satırından sonraki satırlar içeri doğru girintilenir. Öte yandan bildiri kitabında yayımlanmış bir tam metne atıf yapıyorsanız girdiyi, kitabın ya da derginin yayın biçimine göre düzenlemeniz gerekir. Emin olamadığınız durumlarda stilin resmî kılavuzuna başvurmak en doğru yoldur.
Kaynak yönetim programları işinizi nasıl kolaylaştırır?
Zotero, Mendeley ve EndNote gibi kaynak yönetim programları, kaynak bilgilerini tek bir kütüphanede toplamanızı ve kaynakçayı seçtiğiniz stile göre otomatik oluşturmanızı sağlar. Bu programlar kelime işlemcinizle birlikte çalışabilen eklentiler sunar; böylece metne eklediğiniz atıflar kaynakçaya kendiliğinden yansır.
Bununla birlikte otomatik oluşturulan kaynakçayı körü körüne kabul etmemek gerekir. Program, kaynağın bilgilerini eksik veya hatalı kaydetmişse kaynakçaya da aynı hata taşınır. Bu nedenle özellikle Türkçe karakterleri, yazar adlarının yazımını, büyük-küçük harf kullanımını ve DOI bilgilerini mutlaka elle kontrol edin.
Ayrıca kongrenin kendine özgü kuralları olabilir. Örneğin bazı kılavuzlar, bilinen bir stile küçük değişiklikler ekler. Bu durumda programın ürettiği listeyi kılavuza göre son kez düzeltmeniz gerekir. Şablona uyarlama konusunda zorlanıyorsanız bildiri şablonuna uyarlama ve formatlama sayfamıza göz atabilirsiniz.
Kaynakçanızı birlikte düzenleyelim
Kongre ve sempozyum bildirilerinizde metin içi atıfları ve kaynakçayı kongrenin istediği stile göre birlikte düzenleyebilir, eşleşmeyen veya eksik girdileri tespit edebiliriz. Ayrıntılar için bilimsel bildiri yazımı ve formatlama hizmetimizi inceleyebilir, WhatsApp üzerinden bize yazabilir ya da iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz. Kapsam netleştikten sonra çalışma planını ve ücreti bütçenize göre birlikte belirleriz.
Bildiride kaynak göstermede sık yapılan hatalar
Taslakları incelerken en sık karşılaştığımız sorunlar şunlardır:
- Eşleşmeyen atıflar: Metinde anılıp kaynakçada yer almayan ya da kaynakçada olup metinde hiç anılmayan çalışmalar.
- Stil karışıklığı: Aynı kaynakçada birden fazla stilin kurallarının karışık kullanılması.
- Tutarsız yazar ve yıl bilgisi: Metindeki yıl ile kaynakçadaki yılın ya da yazar adlarının yazımının farklı olması.
- İkincil kaynağı birincil gibi göstermek: Okunmayan bir çalışmayı, başka bir kaynaktaki alıntıya dayanarak doğrudan okunmuş gibi anmak.
- Eksik bilgi: Cilt, sayı, sayfa aralığı veya DOI bilgisinin atlanması.
- Kaynaksız tablo ve şekiller: Başka bir çalışmadan uyarlanan görsellerin altında kaynağın belirtilmemesi.
Neyse ki bu hataların çoğu, metin ile kaynakçayı yan yana açıp her atfı tek tek işaretleyerek kolayca yakalanır. Kısa ama düzenli bir kontrol, hakem raporunda biçimle ilgili eleştiri alma ihtimalini belirgin biçimde azaltır.
Alıntı, yeniden ifade ve kendi çalışmalarınıza atıf
Kaynak göstermek, metni kaynaklardan aktarılmış cümlelerle doldurmak anlamına gelmez. Doğrudan alıntıyı yalnızca ifadenin kendisi önemli olduğunda kullanın; diğer durumlarda bilgiyi kendi cümlelerinizle yeniden ifade edip kaynağını belirtin. Yeniden ifade ederken yalnızca birkaç kelimeyi değiştirmek yeterli değildir; cümlenin yapısını ve anlatımını da kendinize göre kurmanız gerekir.
Benzer şekilde kendi önceki çalışmalarınızdan yararlanırken de aynı kural geçerlidir. Daha önce yayımlanmış bir makaleden ya da bildiriden metin veya veri kullanıyorsanız ona da atıf yapmalısınız. Kongrede sunduğunuz bildiriyi ileride dergi makalesine dönüştürmek isterseniz kaynakçayı derginin stiline göre yeniden düzenlemeniz gerekebilir. Bu aşamada destek arıyorsanız dergi makalesi hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Göndermeden önce kaynakça kontrol listesi
Bildirinizi göndermeden önce şu soruları yanıtlayın:
- Kongrenin istediği atıf stilini kullandınız mı?
- Metindeki her atfın kaynakçada bir karşılığı var mı?
- Kaynakçadaki her girdi metinde en az bir kez anılıyor mu?
- Yazar adları, yıllar ve başlıklar metin ile kaynakçada aynı mı?
- Sıralama, girinti ve noktalama stile uygun mu?
- DOI veya erişim bilgisi gereken kaynaklarda bu bilgi yer alıyor mu?
- Uyarladığınız tablo ve şekillerin kaynağı belirtilmiş mi?
Bu listedeki her maddeyi işaretleyebiliyorsanız kaynakçanız büyük olasılıkla hazırdır. Bir maddede tereddüt ediyorsanız ilgili kısmı stil kılavuzuyla karşılaştırarak düzeltmeniz yeterlidir.
Bildiride kaynak gösterme hakkında sık sorulan sorular
Özet bildiride kaynak gösterilir mi?
Bu, kongrenin kılavuzuna bağlıdır. Pek çok kongre özet bildiride kaynak istemez; bazıları ise sınırlı sayıda kaynağa izin verir. Kılavuzda bir bilgi yoksa örnek özetleri inceleyin.
Kaynakçada kaç kaynak olmalı?
Kesin bir sayı yoktur. Kaynak sayısını konunun gerektirdiği literatür ve kongrenin sayfa ya da kelime sınırı belirler. Önemli olan sayı değil, kaynakların konuyla ilgili ve güncel olmasıdır.
Web sitelerine atıf yapılabilir mi?
Yapılabilir, ancak akademik bir bildiride hakemli kaynakları öncelemek daha doğrudur. Web kaynağı kullanıyorsanız stilin istediği erişim bilgilerini eksiksiz verin.
Kaynakçayı programla oluşturmak yeterli mi?
Program büyük kolaylık sağlar, ancak kaydedilen bilgiler hatalıysa kaynakçaya da hata taşınır. Bu yüzden son kontrolü mutlaka elle yapın.
Özetle bildiride kaynak gösterme, doğru stili seçmekle başlar, yazım boyunca düzenli kayıt tutmakla sürer ve metin ile kaynakçanın eksiksiz eşleştirilmesiyle tamamlanır. Bu adımları uyguladığınızda hem akademik dürüstlüğü korur hem de hakeme özenli bir çalışma sunmuş olursunuz. Taslağınız hazırsa bize ulaşarak kaynakçanızı birlikte gözden geçirebilirsiniz.
