Bir akademik bildirinin kaleme alınması, çoğu zaman bir araştırma sürecinin görünür hale gelmiş çıktısıdır. Ancak bu çıktının bilimsel anlamda değer kazanması, yalnızca içerik üretimiyle değil; yayıncılık sürecinin tüm aşamalarının doğru şekilde yönetilmesiyle mümkündür. Yayıncılık dünyası; hakem değerlendirmeleri, yayın politikaları, telif hakları, açık erişim, etik kurallar, lisanslamalar, platform seçimi ve tanıtım gibi birçok karmaşık unsurdan oluşur. Bu süreçte özellikle genç araştırmacıların sıkça hataya düştüğü ya da bilgi eksikliğinden dolayı geri çevrilmelerle karşılaştığı görülmektedir. Bu yazıda, bir akademik bildirinin yayınlanma sürecinde yazarların mutlaka bilmesi gereken konuları detaylarıyla ele alacağız. Böylece yayın yolculuğunuz boyunca hem zaman hem de emek kaybının önüne geçebilir, bilimsel üretiminizi daha güvenli ve başarılı şekilde sunabilirsiniz.
1. Yayın Politikaları ve Dergi Uygunluğu
Bilmeniz Gerekenler:
-
Her derginin belirli bir yayın politikası vardır: tematik alan, yazım dili, atıf stili ve metodolojik beklentiler farklılık gösterebilir.
-
Bir dergiye başvurmadan önce o dergide daha önce yayımlanan çalışmalar incelenmelidir.
-
“Scope” yani yayın kapsamı dışında kalan konular reddedilir.
İpucu:
Başvuru öncesinde derginin web sitesinden “Author Guidelines” bölümünü ayrıntılı olarak okuyun.
2. Etik Kurallar ve İntihal Kontrolü
Bilmeniz Gerekenler:
-
Her bildiri, özgün olmalı ve daha önce yayımlanmamış olmalıdır.
-
%20’nin üzerindeki benzerlik oranı genellikle kabul edilmez.
-
Başkalarının fikirleri kaynak gösterilmeden kullanılırsa bu durum intihal sayılır ve ciddi yaptırımları olur.
İpucu:
Turnitin, iThenticate gibi intihal kontrol programlarıyla kendi bildirinizin özgünlük oranını test edin.
3. Telif Hakları ve Yayın Sözleşmeleri
Bilmeniz Gerekenler:
-
Bazı dergiler tüm telif haklarını kendilerine devretmenizi ister, bu durum bildiriyi başka yerde kullanmanıza engel olabilir.
-
Creative Commons lisanslarıyla eserinizi koruyabilir, ancak kullanımı kontrol altında tutabilirsiniz.
İpucu:
Sözleşmeyi imzalamadan önce hangi hakları devrettiğinizi dikkatlice okuyun. Gerekirse yayıncıyla pazarlık yaparak yalnızca “yayım hakkı” devri yapabilirsiniz.
4. Hakem Süreci ve Revizyon
Bilmeniz Gerekenler:
-
Çoğu dergi, gönderilen çalışmaları çift kör hakemlik sistemiyle değerlendirir.
-
Hakemlerin önerileri yapıcıdır; eleştiriler, çalışmanın geliştirilmesi için fırsattır.
-
Revizyon sürecinde aceleci davranmak ve eksik yanıt vermek, tekrar redle sonuçlanabilir.
İpucu:
Hakem yorumlarını tek tek cevaplayarak yapılan düzeltmeleri açıkça belirtin. Ek açıklamalar için “Response to Reviewers” sayfası hazırlayın.
5. Yayın Süresi ve Planlama
Bilmeniz Gerekenler:
-
Bir bildirinin ilk gönderimden yayına alınma süresi, dergiden dergiye değişmekle birlikte genellikle 2 ila 6 ay arasındadır.
-
Bu süreç; hakem değerlendirmeleri, yazar düzeltmeleri ve yayım sırasına göre şekillenir.
İpucu:
Eğer zaman baskısı yaşıyorsanız, “early access” veya “online first” yayın yapan dergileri tercih edebilirsiniz.
6. Açık Erişim ve Yayın Ücretleri
Bilmeniz Gerekenler:
-
Açık erişim dergiler genellikle makale işlem ücreti (APC) talep eder.
-
Bazı üniversiteler bu ücretleri karşılayabilir; araştırma bütçelerinde bu kalem için kaynak ayrılabilir.
İpucu:
Yayını finanse edemiyorsanız, hibrit dergileri tercih edin. Bu dergiler, hem ücretsiz yayın seçeneği hem de açık erişim sunar.
7. Yayın Sonrası Paylaşım ve Görünürlük
Bilmeniz Gerekenler:
-
Yayınlanan bildirinizin görünürlüğü, atıf sayısını doğrudan etkiler.
-
Dergi web sitesi dışında ResearchGate, Academia.edu, ORCID, Google Scholar gibi platformlarda paylaşım yapılmalıdır.
İpucu:
Bildiri tanıtımında DOI numarası, kısa bir özet ve görsel kullanımı dikkat çekiciliği artırır.
8. Dil Kalitesi ve Editöryal Düzeltme
Bilmeniz Gerekenler:
-
Yayınlanan bildirilerde dil hataları, içerik kadar önemlidir.
-
İngilizce yazılan bildiriler için mutlaka bir “language editing” hizmeti alınmalıdır.
İpucu:
Üniversiteniz bünyesindeki yazı merkezlerinden ya da profesyonel editörlerden destek alabilirsiniz.
SONUÇ
Akademik yayıncılık; yalnızca bilimsel üretimi içeren bir süreç değildir. Aynı zamanda bu üretimin doğru, etik, stratejik ve sürdürülebilir bir biçimde paylaşılmasını gerektirir. Yayın politikalarını anlamak, etik kurallara uymak, hakem sürecini yönetmek, telif haklarını korumak ve tanıtım stratejilerini doğru uygulamak, bir bildirinin etkisini ve kalıcılığını doğrudan etkileyen unsurlardır. Yazarlar bu süreci yalnızca teknik bir işlem olarak değil, akademik bir sorumluluk ve kariyer yatırımı olarak görmelidir. Bu yazıda ele alınan başlıklar, bir akademik bildirinin yayın sürecinde karşılaşabileceğiniz temel durumlara karşı donanımlı olmanızı sağlar. Bilgiyle hareket eden, süreci bilinçle yöneten her akademisyen, sadece yayın yapmaz; akademik dünyada iz bırakır.